پادرمیانی منطقهای برای پایان جنگ | پاکستان میزبان مذاکرات سرنوشتساز خاورمیانه
رویداد۲۴| خاورمیانه در میانه یکی از بزرگترین بحرانهای امنیتی دهههای اخیر قرار دارد و جنگ میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر وارد پنجمین هفته خود شده است. در همین راستا دیپلماسی منطقهای برای مهار تنشها فعالتر از گذشته به صحنه آمده و امروز در اسلامآباد، پایتخت پاکستان به اوج خود رسید است؛ جایی که وزرای خارجه عربستان سعودی، ترکیه و مصر به دعوت اسلامآباد گرد هم آمدند تا درباره راههای پایان دادن به جنگ و کاهش تنشها در خاورمیانه گفتوگو کنند.
این گفتوگوها که قرار است امروز و فردا (۹ و ۱۰ فروردین) برگزار شود، در سطحی فراتر از ائتلافهای سنتی در خاورمیانه برگزار میشود؛ نشستی که بهرغم نبود نمایندگان مستقیم آمریکا و اسرائیل، با هدف بررسی راهکارهای کاهش خشونت و یافتن نقطه شروعی برای آتشبس یا توافق سیاسی آغاز شده است.
چرا نشست اسلامآباد مهم است؟
پاکستان به عنوان کشوری که هممرز با ایران است و روابط پیچیدهای با طرفهای منطقه دارد، در هفتههای اخیر تلاش کرده نقش خود بهعنوان پلی میان تهران و جهان عرب را تقویت کند. اسلامآباد با صدور بیانیههای رسمی و گفتوگوهای تلفنی با مقامات ایرانی بر ضرورت پایان جنگ از طریق دیپلماسی و گفتوگو تأکید کرده است، در حالی که وزرای خارجه عربستان، ترکیه و مصر نیز برای شرکت در مذاکرات دعوت شدهاند.
اهمیت این اجلاس را باید در بستر چند واقعیت مهم ارزیابی کرد. اول آنکه جنگ فعلی، برآمده از حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران و پاسخهای موشکی و پهپادی تهران، نه تنها موجب تشدید خشونت در خود ایران و کشورهای همسایه شده، بلکه بازارهای جهان، به ویژه بازار انرژی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. برآوردها نشان میدهد بیش از ۳۰۰۰ نفر در این درگیریها کشته شدهاند و مسیرهای حیاتی انرژی از جمله تنگه هرمز در معرض تهدید قرار دارند.
دوم اینکه پیشنویس ۱۵ مادهای پیشنهادی آمریکا برای پایان دادن به جنگ (که شامل شروطی درباره برنامه هستهای و موشکی ایران است) به تهران ارائه شده، اما به گزارش رسانههای بینالمللی این طرح با توجه به زیادهخواهی آمریکا و فاصله کهکشانی که با دیدگاههای تهران دارد مورد استقبال قرار نگرفته و امیدی به موفقیت آن نیست.
نقش بازیگران منطقه و پیام به جهانیان
حضور عربستان، ترکیه و مصر در این اجلاس، بیش از آنکه صرفاً نمایانگر تلاش برای حل بحران موجود باشد، حاوی پیام سیاسی آشکاری نیز هست. پیامی بر این مبنا که کشورهای سنتی منطقه میکوشند نشان دهند که نمیخواهند فقط نقش بازیگران فرعی در بحرانهایشان را ایفا کنند و میخواهند ابتکار عمل را در مسیر کاهش تنشها در دست بگیرند.
تحلیلگران بینالمللی این نشست را فرصتی میدانند که میتواند به روندی برای مذاکرات غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن تبدیل شود، هرچند تحقق این چشمانداز هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد. همچنین برخی رسانههای غربی اشاره کردهاند که ایجاد این کانال دیپلماتیک تا حدی باعث شده بازار نفت بهعنوان واکنشی به کاهش نگرانیهای شدید جنگ، از بالاترین سطوح خود عقبنشینی کند.
برخلاف تلاشهای پیشین که عمدتاً در چارچوب سازمانهای بزرگ بینالمللی بود، این اجلاس در قالبی منطقهای و میان بازیگران مؤثر خاورمیانه برگزار میشود. این ویژگی، از یک سو نشاندهنده پیچیدگیهای جدید نظم امنیتی منطقه است و از سوی دیگر میتواند الگوی تازهای برای مذاکره و کاهش تنشها پایهریزی کند. الگویی که حتی ممکن است در صورت پذیرفته شدن از سوی طرفهای اصلی درگیری، راه را برای نشستهای گستردهتر بگشاید.
چشمانداز پیش رو
نشست اسلامآباد اگرچه هنوز خروجی قطعی یا توافق مشخصی به همراه نداشته، اما در نقطه عطفی از دیپلماسی منطقهای قرار گرفته است؛ جایی که کشورها نه تنها به دنبال خروج از بنبست فعلی هستند، بلکه میکوشند نسبتی نو با تحولات امنیتی و سیاسی خاورمیانه برقرار کنند، نسبتی که بتواند آینده ثبات و امنیت منطقه را تعریف کند.
